Vandaag staan er twee stadswandelingen op het programma, met Zwolle en Hattem als decor. Twee plaatsen, ieder met een eigen verhaal, maar beide geworteld in een landschap dat eeuwen geleden nog grotendeels nat en onherbergzaam was.
Zwolle ontstond in de middeleeuwen op een dekzandrug tussen de IJssel en de Overijsselse Vecht, aan het riviertje de Aa. In een omgeving van moerassen en water bood deze hogere zandgrond een veilige en bewoonbare plek. Zo’n plek werd destijds een ‘suol’ genoemd, en daar dankt Zwolle zijn naam aan. Die oude zandrug is nog altijd zichtbaar in de stad. Wanneer ik door de straten loop, merk ik het subtiel aan de hoogteverschillen, zoals bij de Sassenstraat die hoger ligt dan het Grote Kerkplein.
De geschiedenis van Zwolle gaat echter nog veel verder terug. Al in de jonge steentijd trokken hier mensen rond en vestigden zich op de hogere gronden. Deze vroege bewoners worden soms aangeduid als het Isalavolk, genoemd naar de Latijnse naam van de IJssel. Het idee dat hier al duizenden jaren mensen leven, geeft de stad een extra dimensie.
Na Zwolle verplaatst de wandeling zich naar Hattem, een plaats met een heel andere oorsprong maar minstens zo interessant. De naam Hattem is een zogenaamde heemnaam, al is de precieze betekenis niet helemaal duidelijk. Mogelijk verwijst het naar een oude stam, de Chattuarii, of naar een leider met de naam Hatto.
Hattem wordt al rond het jaar 800 genoemd in de geschiedschrijving. In de Codex Laureshamensis, een overzicht van bezittingen van de abdij van Lorsch, wordt gesproken over “Hat-Heim”. Het ging toen om een kleine nederzetting met slechts twee hoeven, maar wel één die al vroeg van betekenis was.
Terwijl ik door beide plaatsen wandel, voel ik hoe het landschap en de geschiedenis met elkaar verweven zijn. Van de prehistorische zandruggen in Zwolle tot de vroege nederzetting in Hattem. Twee steden, ontstaan uit dezelfde noodzaak: een droge plek in een nat land, die uitgroeiden tot plekken met een eigen karakter en verhaal.
Zwolle
Hattem
